Persbericht GS: Ghostwriting verdoezelt negatieve resultaten medisch onderzoek

Actueel 2010

16 december 2010

Ghostwriting is een veel voorkomend fenomeen bij het publiceren van onderzoeksresultaten over onder andere de werking van medicijnen. Farmaceutische bedrijven hebben door het leveren van een ghostwriter een sterke invloed op de onderzoeksresultaten, die hierdoor positief gekleurd worden. Dat concludeert Gezonde scepsis, een programma van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik, na het bestuderen van de belangrijkste literatuur hierover. Voor artsen en beslissers zoals richtlijnontwikkelaars wordt het hierdoor lastig de voor- en nadelen van een medicijn goed af te wegen.

 Ghostwriting betekent in de wereld van het geneesmiddelenonderzoek dat een professionele schrijver een wetenschappelijk artikel schrijft en dat een bekende arts of opinieleider zijn naam daaraan verbindt. Het lijkt dan of deze opinieleider het onderzoek heeft gedaan en de conclusies ondersteunt. In werkelijkheid is de ghostwriter door een farmaceutisch bedrijf ingehuurd en weet de opinieleider soms nauwelijks iets af van het onderzoek.

Uit het literatuuronderzoek van Gezonde scepsis blijkt dat ghostwriting veel verder gaat dan alleen het gebruiken van de goede naam van opinieleiders. Zo wordt vaak de opzet van het onderzoek al door de industrie bedacht om de uitkomsten zo gunstig mogelijk te beïnvloeden. Als dat onverhoopt toch niet lukt worden de resultaten opgepoetst zodat er toch een positief artikel over gepubliceerd kan worden. Pr-bureaus zorgen vervolgens in opdracht van farmaceutische bedrijven voor het zo goed mogelijk verspreiden van de onderzoeksresultaten. Zo produceren zij aparte themabijlagen voor gerenommeerde medische tijdschriften die in feite verkapte reclame zijn van farmaceutische bedrijven. De onderzoekers zijn bij dit alles vaker niet dan wel betrokken.
 
De internationale literatuur is niet eenduidig over hoe vaak ghostwriting voorkomt. Studies hiernaar spreken van 4 tot 60% van alle wetenschappelijke publicaties. Wat we weten over ghostwriting is vooral bekend uit rechtszaken. Twee casussen in het rapport (rofecoxib en SSRI’s) laten zien hoe ghostwriting kan leiden tot ongebalanceerde en soms gemanipuleerde informatie die artsen en beslissers zoals richtlijnontwikkelaars ontvangen. De casussen laten ook zien dat patiënten hierdoor onnodig blootstaan aan ernstige bijwerkingen. Nog zeer recent was er veel aandacht voor een Amerikaans psychiatrie handboek dat niet was geschreven door de opinieleiders die als auteurs vermeld stonden maar door professionele schrijvers in dienst van de farmaceutische bedrijven. Het verscheen in 1999, Organon kocht duizenden exemplaren en ook in Nederland staat het in veel universiteits- en ziekenhuisbibliotheken.

Alle Nederlandse vakbladen en universiteiten onderschrijven de internationale richtlijnen van medische tijdschriften over ghostwriting. Uit het onderzoek van Gezonde scepsis blijkt echter dat deze richtlijnen onvoldoende bescherming bieden tegen ghostwriting. Omdat ghostwriting een proces is dat uit vele stappen en vele betrokken bestaat, legt iedereen de verantwoordelijkheid ergens anders. Gezonde scepsis concludeert daarom dat ghostwriting een onderschat fenomeen is.

Gezonde scepsis adviseert de artsen/onderzoekers, tijdschriftredacties en farmaceutische bedrijven om hun verantwoordelijkheid te nemen. De risico's van ghostwriting moeten erkend worden en alle stappen van ghostwriting expliciet afgekeurd, voordat de geloofwaardigheid van de wetenschappelijke literatuur nog meer wordt aangetast.

Voor vragen over dit persbericht kunt u contact opnemen met ir. Erik van Rijn van Alkemade, programmamanager Gezonde scepsis, tel 0888 800 400, e-mail e.rijn@medicijngebruik.nl. Meer informatie over Gezonde scepsis vindt u op www.gezondescepsis.nl bij Over ons. U kunt het rapport 'Ghostwriting en medische literatuur' downloaden onder Publicaties op de website van Gezonde scepsis. Meer informatie over het IVM vindt u op de website www.medicijngebruik.nl.